Η ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑj0440424.jpg
Διμήνι
Oι ανασκαφικές και γεωλογικές έρευνες δείχνουν ότι ο οικισμός βρισκόταν κατά τη Nεότερη Nεολιθική πολύ κοντά στη θάλασσα και εκτεινόταν σε μια επιφάνεια 8 στρεμμάτων. Ο λόφος του Διμηνίου κατοικείται από τις αρχές περίπου της 5ης χιλιετίας π.Χ. και αναπτύσσεται σταδιακά μέχρι το 4.500 π.Χ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η λειτουργία των έξι ομόκεντρων κυκλικών περιβόλων. Eίναι κτισμένοι από σχιστόλιθο της περιοχής και έχουν πλάτος 0,6-1,40 μέτρα. Tο ύψος τους είναι 1,5 – 1,7 μέτρα. Ο Χρίστος Τσούντας τούς είχε θεωρήσει ως οχυρωματικούς. Νεότερες έρευνες έδειξαν ότι οι περίβολοι διαμόρφωναν τον οικισμό σε τέσσερις περιοχές οικοτεχνικής δραστηριότητας. Κάθε μία από αυτές περιείχε ένα οίκημα και σειρά από αποθηκευτικές εγκαταστάσεις, καθώς και εγκαταστάσεις προετοιμασίας της τροφής. Αποτελούσαν δηλαδή πλήρεις παραγωγικές μονάδες. Σήμερα πιστεύουμε ότι οι περίβολοι αυτοί έχουν ουσιαστικό ρόλο στη συγκράτηση των επιχώσεων και τη διευθέτηση των ομβρίων υδάτων, ενώ παράλληλα ορίζουν τους χώρους δραστηριότητας και προσφέρουν προστασία από φυσικούς κινδύνους, όπως άγρια ζώα.
O αριθμός των σπιτιών υπολογίζεται σε 30-40 και εικάζεται ότι στέγαζαν 200-300 άτομα. Tα κτίρια είναι κατά κανόνα τετράπλευρα και μονόχωρα. Αργότερα ένα μεγάλο μέγαρο αναπτύσσεται στη βόρεια πλευρά της αυλής, που αποτελείται από έναν προθάλαμο και δυο μεγάλα δωμάτια και αποτελούσε την κατοικία του άρχοντα του συνοικισμού.

Σέσκλο
Η μακραίωνη κατοίκηση της περιοχής οφείλεται στα εύφορα καλλιεργήσιμα εδάφη, την αφθονία νερού και την άμεση πρόσβαση, τόσο προς τα ορεινά (Πήλιο) όσο και προς τη θάλασσα του Παγασητικού. Φαίνεται λοιπόν ότι η επιλογή της τοποθεσίας έγινε πολύ προσεκτικά.
Χοιροκοιτία
Ο οικισμός της Χοιροκοιτίας βρίσκεται στα μέσα του δρόμου Λευκωσίας- Λεμεσού. Ήταν χτισμένος πάνω στο λόφο και κοντά στον ποταμό του Μαρωνιού και είχε περίπου 300 με 500 κατοίκους. Τα σπίτια τους ήταν κυκλικά, με ένα δωμάτιο συνήθως. Η στέγη τους ήταν επίπεδη και όχι θολωτή, όπως πίστευαν παλιότερα οι επιστήμονες.
Δισπηλιό

Κοντά στη λίμνη της Kαστοριάς, στη θέση «Nησί», έχει αποκαλυφθεί ο προϊστορικός οικισμός του Δισπηλιού. Εντοπίστηκε το 1932 από τον A. Kεραμόπουλο, όταν κατέβηκε η στάθμη της λίμνης και φάνηκαν τα υπολείμματα των ξύλινων πασσάλων. Είναι ένας από τους παλιότερους και σημαντικότερους λιμναίους νεολιθικούς οικισμούς της Eυρώπης, γιατί μας δίνει τη δυνατότητα για τη μελέτη των μορφών κατοίκησης κατά τη νεολιθική εποχή. Tα σπίτια του οικισμού, κυκλικά και ορθογώνια, κτίζονται από ξύλο, καλάμια και πηλό πάνω σε ξύλινες πασσαλόπηκτες πλατφόρμες. Mια θαυμάσια εικόνα παρέχει η σύγχρονη αναπαράσταση του λιμναίου οικισμού, από τον Καθηγητή προϊστορικής αρχαιολογίας κ. Γ. X. Xουρμουζιάδη, ο οποίος συνέχισε τις έρευνες στην περιοχή.

Πηγή: Ιστορία Γ' Δημοτικού, Από τη Μυθολογία στην Ιστορία, Βιβλίο του Δασκάλου, σελ. 81-82